Untitled Document

Bu hadis-i şerif, Buharî ve Müslim dışında bütün Kütüb-i Sitte'de, ayrıca Ahmed b. Hanbel'in Müsned'i, Darimî'nin Sünen'i ve Hakim'in Müstedrek'inde rivayet edilmektedir ki anlamı şöyledir:

"Kıyamet günü, müslüman kulun ilk hesaba çekileceği şey, farz namazdır. Eğer bunu tam kılmışsa, mesele yok. Aksi takdirde meleklere :

-Bakınız onun nafile namazları var mı denilir. Eğer nafilesi varsa, farz namazları nafilelerinden ikmal edilir. Sonra diğer farz ameller için de bunun gibi yapılır."[22]

Görüldüğü üzere hadis-i şerifte, farz namazlardaki eksikliklerin, nafilelerden ikmal edileceği beyan olunmaktadır. Hadis şarihleri, ikmal keyfiyetinin hadis-i şerifin zahirî manasına da uygun olarak, "kılınmamış farz namazların nafilelerle tamamlanacağı" şeklinde olmasını da "eda edilmiş olan farz namazlardaki adab, sünnet, huşu, dua ve zikirlerle ilgili noksanlarının ikmali" şeklinde olmasını da ihtimal olarak zikrediyorlar. Ebu Bekir İbnü'l-Arabî, "Arîzatü'l-ahvezî" adlı Tirmizi şerhinde, "bana göre, eda edilmeyen farzların nafilelerle tamamlanması ihtimali, daha açıktır; çünkü hadisin devamında diğer farz ameller için de, bunun gibi yapılır, ifadesi bunu göstermektedir..." demektedir.[23]

[22] Ebü Davud, es-Sünen, 1/200 (Salat, 145, No: 864), Kahire, 1371/1952; Tirmizi el-Camiu's-sahih, 2/270 (Salat, 188, No: 413), Kahire, 1356/ 1937; Nesaî, es-Sünen, 1/232 (Salat, 9) Kahire 1312; ibn Mace, es-Sünen, 1/458 (ikame, 202, No: 1425), Kahire, 1372/1952; Darimî, es-Sünen, 1/313, (Salat, 91) Mısır, 1349; Hakim, el-Müstedrek, 1/394 (No:966), Beyrut, 1411/1990.

[23] 2/207, Kahire (Matbaatul-Mısrıyye), 1350/1951; Azimabadî, Avnü'l-ma'bud, 2/116, Delhi, 1322; Seharenfuri, Bezlü'l-mechüd, 5/136; Mahmud Muhammed es-Sübkî, el-Menhelü'l-azbi'l-mevrüd, 5/311, Mısır, 1394; Süyütî, Zehru'r-ruba ale'l-Mücteba, 1/233 (Sünen-i Nesaî ile birlikte); Haşiyetü's-Sindi ala Şerhi'n-Nesaî Lis's-Suyütu, 1/232-233 (Sünen-i Nesaî ile birlikte); Beğavî, Şerhu's-Sunne, 4/159, Dimaşk 1390-1400/1970-1980; Haydar Hatiboğlu, Sünen-i İbn Mace Tercemesi ve Şerhi, 4/248. İst., 1983.



		BİR HADİS VE YORUMU Bu hadis-i şerif, Buharî ve Müslim dışında bütün Kütüb-i Sitte'de, ayrıca Ahmed b. Hanbel'in Müsned'i, Darimî'nin Sünen'i ve Hakim'in Müstedrek'inde rivayet edilmektedir ki anlamı şöyledir: "Kıyamet günü, müslüman kulun ilk hesaba çekileceği şey, farz namazdır. Eğer bunu tam kılmışsa, mesele yok. Aksi takdirde meleklere : -Bakınız onun nafile namazları var mı denilir. Eğer nafilesi varsa, farz namazları nafilelerinden ikmal edilir. Sonra diğer farz ameller için de bunun gibi yapılır."[22] Görüldüğü üzere hadis-i şerifte, farz namazlardaki eksikliklerin, nafilelerden ikmal edileceği beyan olunmaktadır. Hadis şarihleri, ikmal keyfiyetinin hadis-i şerifin zahirî manasına da uygun olarak, "kılınmamış farz namazların nafilelerle tamamlanacağı" şeklinde olmasını da "eda edilmiş olan farz namazlardaki adab, sünnet, huşu, dua ve zikirlerle ilgili noksanlarının ikmali" şeklinde olmasını da ihtimal olarak zikrediyorlar. Ebu Bekir İbnü'l-Arabî, "Arîzatü'l-ahvezî" adlı Tirmizi şerhinde, "bana göre, eda edilmeyen farzların nafilelerle tamamlanması ihtimali, daha açıktır; çünkü hadisin devamında diğer farz ameller için de, bunun gibi yapılır, ifadesi bunu göstermektedir..." demektedir.[23] [22] Ebü Davud, es-Sünen, 1/200 (Salat, 145, No: 864), Kahire, 1371/1952; Tirmizi el-Camiu's-sahih, 2/270 (Salat, 188, No: 413), Kahire, 1356/ 1937; Nesaî, es-Sünen, 1/232 (Salat, 9) Kahire 1312; ibn Mace, es-Sünen, 1/458 (ikame, 202, No: 1425), Kahire, 1372/1952; Darimî, es-Sünen, 1/313, (Salat, 91) Mısır, 1349; Hakim, el-Müstedrek, 1/394 (No:966), Beyrut, 1411/1990. [23] 2/207, Kahire (Matbaatul-Mısrıyye), 1350/1951; Azimabadî, Avnü'l-ma'bud, 2/116, Delhi, 1322; Seharenfuri, Bezlü'l-mechüd, 5/136; Mahmud Muhammed es-Sübkî, el-Menhelü'l-azbi'l-mevrüd, 5/311, Mısır, 1394; Süyütî, Zehru'r-ruba ale'l-Mücteba, 1/233 (Sünen-i Nesaî ile birlikte); Haşiyetü's-Sindi ala Şerhi'n-Nesaî Lis's-Suyütu, 1/232-233 (Sünen-i Nesaî ile birlikte); Beğavî, Şerhu's-Sunne, 4/159, Dimaşk 1390-1400/1970-1980; Haydar Hatiboğlu, Sünen-i İbn Mace Tercemesi ve Şerhi, 4/248. İst., 1983.