SÜRE TEFSİRLERİNDEN BAZI ÖRNEKLER

Konulu Tefsir gurubu altında mütalaa ettiğimiz süre tefsirlerinin başlangıcı için kesin bir tarih koymamız mümkün değildir. Ancak kendini daha ziyade beşinci asırdan itibaren yaygın olarak göstermeye başlamıştır. Bu tarihten daha önce yapılan süre tefsirleri de mevcuttur. Ebü Zeyd Ahmed b. Sehl (ö.332) Fatiha süresi üzerine bir tefsir yazmıştır.[37] İbni Sina (5.438) Nas, Falak, ve îhlas sürelerine tefsir yazmıştır.[38]

Aşağıdaki örnekleri de buna ilave edebiliriz:

- Ebü  Ali   Hüseyin b. Abdillah b. Sinan (428), Falak Süresi Tefsiri.[39]

- Abduikahir el-Cürcanî (ö.474) Tefsîru FatihatH-Kitab.[40]

- Necmuddin Süleyman et-Tüfî el-Hanbelî (ö.716), Tefsîru Suveri Kaf, el-Kıyame, en-Nebe', el-İnşikak, et-Tarık.[41]

- İbni Teymiyye (ö.728), Tefsiri Sureti'n-Nur.[42]  

- İbni Teymiyye, Tefsiri Sureti'l- İhlas.[43]

 - İbni Kayyım el-Cevziyye (751), Tefsîru'l Muavvizeteyn.[44]

            Bu çalışmaları Türkiye’de yapılan çalışmalar ve Arap ülkelerinde yapılan çalışmalar olmak üzere iki ana kısımda inceleyeceğiz.

A- TÜRKİYE'DE YAPILAN ÇALIŞMALAR

            1- 1928 Harf inkılabından önce yapılan çalışmalar:[45]

- Ahmet Cevdet Efendi (Müderris), Tefsir-i Süre-i Hucurat, İstanbul, (1241/1826), 64 sayfa.

- Gözübüyükzade, İbrahim (Kayserivî), Tercüme-i Süre-i Duhan, Îstanbul, (1287/1871), 24 sayfa.

-Harîrizade Muhammed Kemaleddin, el-Mevridu'1-Has bi'l- Havas fi Tefsiri Süreti-İhlas (1289/1872). [46]

- Ahmet Rüşti, Hikmetul-Beyan fi Süreti'r-Rahman, İstanbul, (1305/1889), 77+2 sayfa.

- Girîdî, Sim Paşa, Ahsenu'l-Kasas, Tefsir-i Süre-i Yusuf, İstanbul, (1309/1893), 3 cilt, 204+372+470 sayfa, Arapça metinli.

- Girîdî, Sim Paşa, Simi'l- Meryem, Tefsir-i Süre-i Meryem, Diyarbakır, (1312/1894), l cilt, 168 sayfa, Arapça metinli.

- İsmail Hakkı (Manastırlı), Tefsir-i Süre-i Yasin, İstanbul, (1314/1896), 111 sayfa.

- İsmail Hakkı (Bursevî), Tefsir-i Süre-i Yasin, Îstanbul, (1316/1898), 40 sayfa.

- İsmail Ankaravî, Fatiha Tefsiri, Futuhat-i Ayniyye, İstanbul, (1328/1910),

220 Sayfa.

- Mehmet Esad (Erbili), Fatiha-i Şerif Tercümesi, Îstanbul, 327 (1911), 8 sayfa.

- Mehmed Hayri, Tefsir-i Süre-i Yusuf, istanbul, (1331/1913), 17+32 Sayfa.

- Ahmed Hamdi (Akseki li). Ve'l- Asr Tefsiri, İstanbul ,1929, 87 sayfa, Arapça metinli.

            2- Harf inkılabından Sonra Yapılan Çalışmalar Bu bölümde bir kategori yapmak daha uygun olacaktır, înkilaptan sonra göze çarpan ilk süreli çalışma 1940 yılında Şemseddin Yeşil'in

" Kur'an'ın Kalbi Süre-i Yasin'in Tefsiri" adındaki eseridir. Aynı müellifin değişik yıllarda yazılan süre tefsiri çalışmaları da vardır. Tespit edebildiğimiz kadarıyla tek çalışması olan müellifleri ve eserlerim kronolojik sıraya göre yazacak, birden fazla eseri olanları grup halinde belirteceğiz.[47]

A-    Tek eseri olanlar:

- Ahmed Hamdi Aksekili, Namaz sürelerinin Türkçe tercüme ve tefsiri, Ankara, Seçme bazı sürelerin tefsiri olan bu eser Arapça metinlidir.

- Ömer Nasuhi Bilmen, Süre-i Feth'in Türkçe tefsiri, İstanbul, 1953, 336 Sayfa, Arapça metinlidir.

- Yusuf Ziyaeddin Ersal, Ve'l-Asr süresinin tefsiri, Ankara, 1960, 63 sayfa, arapça Metinli.

- M. Saadettin Evrin, Kur'an-ı Kerîmin Açıklaması, Fatiha va Bakara süreleri, Ankara, 1962, l cilt, 50 sayfa.

- Hasan Arıcı, Ve'l-asr Süresinin Tefsiri, İstanbul ,1963, 31 Sayf

- Mehmet Nazif Akınoğlu, Müsbet ilim Metoduyla Kur'an'ın açıklanması, Ankara, 1965, 239 sayfa. Besmele ve Fatiha sürelerinin açıklanmasıdır

B- Birden fazla eseri olanlar:

            1. Şemseddin Yeşil'in Süre çalışmaları:

- Kur'an'ın Kalbi Süre-i Yasin'in Tefsiri, 1940, 1950 ( 6. Baskı), 63 sayfa.

- 1950 yılında Fuyuzat serisiyle çıkardığı tefsirleri:

- Fuyuzat, Süre-i însan'ın Tefsiri, İstanbul ,1950, 36+44 Sayfa .

- Fuyuzat, Süre-i Necm'in Tefsiri, İstanbul ,1950, 56 Sayfa, Arapça metinli.

- Fuyuzat, Süre-i Mülk ve Tebareke'nin Tefsiri, İstanbul, 1954, 2.Baskı, 16 Sayfa.

2. Mehmed Fevzi Sevilmiş'in Süre çalışmaları:

- Asr Süresinden Bazı Hakikatlar, İzmir, 1955, 16 sayfa,

- Kevser Süresinden Bazı Hakikatlar, Bandırma, 1956, 28 sayfa,

- Nasr süresinden bazı Hakikatlar, İzmir, 1956, 20 sayfa.

3. Mahmud Sami Ramazanoğlu'nun Süre Tefsiri çalışmaları:

- Hz. Yusuf (a.s), ( Süre-i Yusuf Tefsiri), İstanbul ,1977 (1399), 3.baskı.

- Bedir gazvesi ve Süre-i Enfal Tefsiri, İstanbul , 1980, 167 sayfa, Arapça metinli.

4. M. Kemal Pilavoğlu'nun Süre Tefsiri çalışmaları:

- Amme Cüzünün Mana ve Tefsiri ve Ondan Alınacak ibretler, Ankara, 1969,142 sayfa, Arapça metinli.

- Fatiha Süresinin Mana ve Tefsiri ve Ondan Alınacak ibretler, Ankara, 1969,32 sayfa, Arapça metinli.

- Tebareke Süresinin Mana ve Tefsiri ve Ondan Alınacak ibretler, Ankara, 1972, 55 sayfa, Arapça metinli.

- Yasin-i şerif Tercüme ve Tefsiri, Ankara, 1972, 152 sayfa, Arapça metinli.

- Cuma Süresi Manası, Tefsiri ve Hikmeti, Ankara, 1973, 35 sayfa.

- Fetih Süresi Manası, Ankara, 1975, 69+14 sayfa.

- Hucurat Süresi Manası ve Tefsiri, 1975, 71 sayfa.

- İhlas-ı Şerifin Yüce Manaları, Ankara, 1975, 15+5 Sayfa.

- Muhammed Süresinin Tefsiri ve Alacağımız Hisseler, Ankara, 1975, 53 Sayfa

- Nuh Süresi, Mana ve Tefsiri, Ankara, 1976, 59 Sayfa .

- Er-Rahman Süresinin Manası, Tefsiri ve Ondan Alınacak ibretler, Ankara, 1976, 59 Sayfa.

- Yasin-i Şerif Tercüme ve Tefsiri, İstanbul, 1976, 2. baskı, 98 sayfa, Arapça metinli.

            Günümüz bilginlerinden Onk.Dr. Haluk Nurbaki (1997) (daha ziyade bilimsel ağırlıklı) süre tefsiri çalışmaları yapmıştır. Örnek olarak,

- Bakara Süresi Yorumu (infak).[48]

- Bakara Süresi Yorumu -2 (Münafıklar).[49]

- Namaz Süreleri Yorumu-2.[50]

- Süre-i Tekvîr'in Yorumu [51]

B- ARAP ÜLKELERİNDE YAPILAN ÇALIŞMALAR

Burada daha ziyade Mısır'da yapılan çalışmalardan misaller vereceğiz. Çünkü Mısır, süre tefsirleri ve konulu tefsir çalışmalarında her zaman öncü durumunda olmuştur.

- Muhammed el-Behiy, Tefsîru Sureti's-Saffat.[52]

- Abduikadir Ahmed 'Ata, Edvaun min Sureti'1-Fatiha.[53]

- Abdülmecit Hamid Subh, Min Feydi Sureti'l Kevser.[54]

-Dr. Abdullah Şahate.Tefsîri Süreti'n-Nur.[55]

- Dr. İbrahim 'Avad, Süretu Taha.[56]

            Günümüz bilginleri, özellikle Ezber uleması, süre tefsirlerinde nadide eserler yazmışlardır. Aşağıda bunlardan bazı misaller sunacağız.

Kahire, el-Ezher Üniversitesi Usulü'd-Din Fakültesi Tefsir Ana Bilim Dalı başkanlığım yapmış olan İbrahim Abdurrahman Halîfe, Kur'an ilimleri dalında otoritelerden biri olarak kabul edilmiştir. Müellifin süre tefsiri çalışmaları şunlardır:

- Tefsîru Sureti'n-Nisa.

- Tefsîru Süreti'n-Nür.

- Ta'lîkat 'ala Tefsiri'n-Nesefî.

- Tefsîru Süreti'l- îsra.

            "Binti'ş-Şatii" künyesiyle tanınan Prof. Dr. 'Aişe Abdurrahman'm Mısır Maarif yayınlarında basılan "et-Tefsîru'l- Beyanî li'1-Kur'ani'l-Kerîm" adlı kitabında [57]süre

tefsirleri üzerinde çalışmıştır.

1. Cildinde, Duha, inşirah. Zelzele, Adiyat, Naziat, Beled, Tekasür.

2. Cildinde, Alak, Kalem, Asr, Leyi, Fecr, Hümeze, Maun sürelerim edebiyat ağırlıklı işlemiştir.

            Bunların yanında, Amme Cüzü Tefsiri olarak bilinen kısa sürelerin tefsirlerini içeren çalışmalar yapılmıştır.

- Ni'metullah Mahmud, Tefsiri Cüz-i 'Amme.[58]

-Muhammed Tevfîk 'Ubeyd, Tefsîru Cüz-i 'Amme.[59]

-Muhammed Abduh, Tefsîru Cüzü 'Amme .[60]

-Dr. Muhammed Behiyy, et- Tefsiru'l-Mevduî lil- Kur'ani'l-Kerîm Tefsîru Cüz-i Amme [61]

            Günümüzde de süre  tefsirleri, fakültelerde ders olarak enine boyuna incelenmektedir.   Kahire el-Ezher Üniversitesi Usulüd-Din Fakültesi Tefsir Bölümünde, "Tefsiru't- Tahlîlî" adlı derste, süre tefsiri tahlilli olarak incelenmekte, "Tefsiru Mevdüî" adlı derste konularına göre belirlenen ve öğretim üyeleri tarafından yazılan kitaplar okutulmaktadır. [62]

Dipnotlar

37 a.g.e, s. 56-83.

38 Ömer Nasuhi Bilmen , Büyük Tefsir Tarihi, 1/373, İst. 1973.

39 a.g.e., 1/410.

40 Brocelmann Cari, Suppiementband, II/ 307, Leiden 1937.

41 Katib Çelebi, Keşfü'z-Zunün, 1/454.

42 Tahkik , Dr.Ali Hüseyin el-Bevvab, 1992 Suud, Mektebetu't-Tevbe.

43 Tahkik. Salah Azam, 1977 Kahire, Mektebetu'ş- Şa'b.

44 Tashih, Taha Yusuf Şahin, ts. Kahire, Mektebe Ensar.

45 6.B, Kahire l979, Matbaa Selefîyye.

46 Bkz., Muhammed Hamidullah, Kur'an-ı Kerîm Tarihi, s. 195-212, tst. 1993, M.Ü.İ.F.Y.

47 Süleymaniye kütüphanesinde mahtut olarak bulunan bu eser, Doç.Dr.Yakup Çiçek tarafından 1996 senesinde incelenerek ( M.Ü. İ.F. Y. arasında) basılmıştır.

48 Muhammed Hamidullah, Kur'an-ı Kerîm Tarihi, s. 195-212.

49 Damla yayınevi, İst. 1987.

50 Damla yayınevi, İst. 1988.

51 Damla yayınevi, İst. 1991.

52 Damla yayınevi, İst. 1992.

53 Daru'l Fikr, Kahire 1971.

54 Daru'l Beyan, Kahire 1978.

55 Daru'l Vefa, Kahire 1984.

56 Matbaa Cami'atu'l Kahire, Kahire 1984.

57 Daru'n-Nahda, Kahire 1993.

58 Elimizdeki baskı 6. baskısıdır. Kitabı yazdığı yıllarda Aynuşşems Üniversitesinde Arap Dili ve Edebiyatı Kürsüsü Profesörü olan yazar, halen Magrip'te Cami'at el-Kazvin'de Kur'an ilimleri hocalığı yapmaktadır. 2. cildi 5 sene sonra arayla yazdığını mukaddimesinde beyan etmektedir. Binti'ş-Şatiî'nin ele aldığı süre tefsirlerinin tümü Nöldeke tarafından düzenlenen ilk Mekke döneminde yer alır. Kuran’a yaklaşımlar, J.J.G. Jansen, s. 129, Fecr yayınları.

59 Tahkik, Mahmüd Şelebi, Darul Fikri'l- Arabî, 1969 Kahire.

60 Mektebetü'l- Arabiyye, 1952 Dımeşk.

61 Cemiyyetü'l- Hayriyye, 1960 Kahire.

62 Mektebetu'l Vehbe, 1978 Kahire, Dr.Behiyy'nin müstakil süre tefsirleri üzerine de çalışmaları vardır. Mesela : Tefsir Süretu's-Saffat, Daru'l-Fikr,1971 Kahire.