KONULU TEFSİRDE ARAŞTIRMA METOTLARI
Konulu tefsirde araştırma metotları, günümüze kadar tamamen yerine oturmuş değildir. Bu konuda çalışma yapanlar tarafından değişik görüşler ileri sürülmüştür. Konulu tefsirin öncülerinden sayılan Fermavî, konu ile ilgili iki genel çerçeve çizmiştir.
1- Kuran’da herhangi bir süre ele alındığında o sürenin enine boyuna incelenmesi, sürenin temel gayesi, sürede özel olarak ele alınan konular ve bu konuların birbiriyle bağlantısının kurulması.
2- Konunun kavramsal olarak araştırılması. Mesela, Kuran’da cihad kavramı ele alınıp bu kavramın tüm yönleriyle incelenmesi gibi. [33] Fermavî, "Konulu Tefsir" denildiğinde ikinci kısmın yani kavramsal tefsirin anlaşılması gerektiğini ifade eder.[34]
"el-Medhal ile't-TefsirTl-Mevdüî" adlı çalışmasıyla bu konuyu ele alan Abdus-Settar'a göre, konulu tefsir iki bölüme ayrılmıştır:
a- Genel Konulu Tefsir: Bu gurubun altına, " işlenen konular farklı olsa. da gayede birleşen" çalışmaları koymuştur. Mesela seçilen konunun Kuran'da bir aslı vardır. Ancak bu konuyu işlerken çok değişik konular da işlenmektedir. Bu bölüme misal olarak, eski alimlerin Ulumu'l-Kur'an çalışmalarından Cessas'ın (370/981) Ahkamu'l- Kur'an'ı, İbni Kayyim'ın (0.751) et-Tibyan fi Aksamil-Kur'an'ı ve benzerlerini misal vermiştir. Fermavî "Süre Tefsiri" çalışmalarını bu gruba sokar ve bu tip çalışmaların gerçek manada konulu tefsir çalışmaları grubuna girmediğini savunur.[35]
b- Özel Konulu Tefsir: Bu tür çalışmalarda konuların ve gayenin birleşmesinin gerekli olduğunu ve aralarındaki bağlantıların birbirine çok yakın olması gerektiğini söyler ve özel konulu tefsir çalışmalarını üç gurupta mütalaa eder:
1- Vecîz (Kısa çalışmalar): Bu çalışmada müfessir, konferans veya ders vermek ya da T.V, Radyo konuşması için değişik ayetler seçerek konuyu derine inmeden irdeler.
2- Vasît ( Orta düzeyde çalışmalar): Bu tür çalışmada herhangi bir süreden yahut Kuran’ın tümünden bir kavram seçilir ve onun üzerinde çalışılır.Araştırma neticesinde çıkan ayetlerden seçim yapılarak kavram ifade edilir.
3- Basît ( Geniş kapsamlı çalışmalar): Bu tür çalışmalarda ise kavram hakkında kapsamlı bir araştırma yapılır. Akademik düzeyde yapılan çalışmalarda bu tercih edilir. Fermavî, bu tür bir çalışmanın gerçekleşebilmesinin pek çok şarta bağlı olduğunu ilave ederek bunları detaylarıyla anlatır.[36]
Konulu tefsir gurubuna giren süre tefsiri çalışmaları, günümüz dünyasında
akademik tefsir çalışmaları yapanlar arasında da gayet yaygındır. Zira günümüzde
ihtisaslaşma ve branşlaşma çok yaygın bir hale gelmiştir. Bunda da en büyük
etken günümüz çalışmalarının külden cüze yani tümden tekile doğru yoğunlaştırılmış
olmasıdır.
Günümüzde ilahiyat ve diğer ilimleri tahsil edenler, bir branşın tüm ilimlerim bir arada okumaktansa, bunları bölümlere ayırma ihtiyacını duymuşlardır, İlahiyat gurubunda bulunan Tefsir, Hadis, Fıkıh, Arap dili, Felsefe vb. bir arada değil de ayrı ayrı bilim dalları altında ele alınmaktadır. Bu branşlaşma olgusu, her bir bilim dalında tekrar kendisini göstermektedir. Örneğin her hangi bir ana bilim dalı altında çalışma yapan akademisyenlerden her birinin kendine göre tekrar ayrı bir sahada yoğunlaştığını görmekteyiz.
Günümüzde pek yaygın bir hale gelen branşlaşmanın, eleştirildiğini de görmekteyiz. Bu eleştirilerde temel nokta, kişilerin branş olarak seçtikleri bilim dalıyla uğraşırken bütün olan ilim dalındaki bilgiden yoksun kalmaları iddiasıdır. Günümüzde bu olay, akademisyenleri zaman zaman fikir tembelliğine itmiştir. Kişi kendi branşının dışında bir kitap okumuyor, konferanslara katılmıyor ve bu ilgisizliğinin nedenini de "branşı olmamasına" bağlıyor. Ortaya çıkan branş haricine ilgisizlik, onu genel kültürden yoksun bırakarak branşında, hatta konusunda bir kıskaç arasına alıp kısır kalmasına neden oluyor.
Ancak günümüz çalışmalarında dünya bilim otoriteleri tarafından revaç bulan ve tatbik edilen branşlaşma çalışmaları, bu gibi eleştirilere çözüm getirmekte ve ihtisasın meyvelerini insanlara sunmaktadır. Zira gelişmiş ülkelerde eğitim, başlangıcından itibaren hem genel çerçevede hem de branşlaşmaya yönelik bir arada verilmektedir. Eğitim seviyesinin yüksek olması, genel kültür alanında da doyurucu bilgiye sahip olmasını sağlamaktadır. Her şeyin ötesinde yeterli derecede eğitim imkanlarının bulunması, fikir ve bilim adamının revaçta olması, bilime yönelmeyi yaygınlaştırmakta ve genel bilgi sahasında derinlemesine yapılan çalışmalarla insanlık tarihine çok bakir, el uzanmamış bilgiler sunmaktadır. Bu tip çalışmaların bir yaran da, geçmiş bilim adamlarının emek sarf ederek yazmış oldukları bilgilerin topluma sunulması, elde edilmesi anlamına gelmektedir.
Dipnotlar
33 Konulu tefsir üzerine yapılan çalışmalardan bazıları şunlardır:
Abdulhay Fermavî, el-Bidaye fit-Tefsiri'1-Mevdu'i, Mısır 1977; Abdussettar,
el-Medhal ile't-Tefsiri'l-Mevdü'î, Mısır 1986; Ahmed Cemal, Dirasat fı't-Tefsir
el-Mevdu'î, Mısır 1986; Mesmu' Ahmed EbüTalib, el-Menhecü'1-Mevdü'î fı't-Tefsir,
Mısır 1986, 2. B.; Seyyid Musa İbrahim el-Beyyümi, Menahicu't-Tefsir Beyne'l
Kadîm ve'l Hadîs, Mısır 1986.
34 Kahire'de bu konu, "et-Tasvîru'1-Kur'anî
li-Cevanibi'1-Kıır'an " adıyla 1975 yılında doktora tezi olarak kabul
edilmiştir. Türkiye’de Ali Turgut tarafından yapılan "Kur'an-ı Kerîm
"e göre Ahlak Esasları" adlı doktora çalışmasını (1984) misal
verebiliriz.
35 Fermavî, el-Bidaye fı't-Tefsiri'l-Mevdü'î.
2.B, Kahire 1977
36 Abdussettar, el-Medhal,
s. 25.