TEFSİRDE KONULU TEFSÎR METODU

            Tefsirin iki temel yönteminden biri olan konulu tefsir çalışmaları, tezimizle direk bağlantılı olması bakımından ayrı bir başlık altında ele almayı daha uygun bulduk. Kuran’ın ilk vahy ile  son inen ayet arasında uzun bir süre vardır.

 Yirmi küsur sene zarfında Kur'an ayetleri değişik konumlarda; bazen bir suale cevap olma, bazen bir ahlak kuralını tespit etme, bazen de uygun olmayan davranışları yasaklama aşamasında peyderpey iniyordu. Kuran’ın temel özelliklerinden biri olan "Tedrîcilik-Kademe anlayışı", aynı konudaki ayetlerin değişik zamanlarda inmesini gerektiriyordu. Böylece Kuran’da bir konuyla bağlantılı olan ayetler, peş peşe değil de değişik sürelere dağılmıştır.

            Daha önce yapılan tefsirlerde "Kur'an Tertibi" gözetildiği için konulu tefsir çalışmaları ancak günümüzde sistematik bir hale gelerek üzerinde ciddi çalışmalar yapılmıştır. Günümüz alimleri konulu tefsiri "Mana veya gayede birleşen Kur'an konularım, dağınık yerlerden toplayarak manalarım açıklamak ve bağlantılarım kurmak için yapılan araştırmalar" şeklinde tanımlarlar.[27]

A- KONULU TEFSİRİN GELİŞİMİ

            Konulu tefsiri, sistematik olmasa da kullanım olarak Peygamber Efendimiz (a. s) dönemine kadar götürmek mümkündür. Zira Kuran’ın Kuran’la tefsir edilmesi, aynı zamanda o konuda başka bir ayetle tefsir etme işidir. Mesela, Peygamber (s.a.v.)'in bir ayette geçen " Zulüm" kelimesini başka bir ayette geçen " Şirk" ile açıklaması gibi.[28]  

            Daha sonraki asırlarda yapılan Kur'an çalışmalarını, konulu tefsir çalışmalarının genel kısmından kabul ettiğimizde, el-Cassas'ın (ö.370/981)"Ahkamu'l-Kur'an"ını ve İbn Kayyîm (ö.751)'in "Aksamu'l Kur'an"ını da bunlardan saymak mümkündür.

            Yakın tarihte konulu tefsir çalışmaları, edebî tefsir çalışmalarıyla bir arada yapıla gelmiştir.[29]

Konulu tefsir, 19. yy. Sonlarında Muhammed Abduh'un (ö.1905) çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır. Abduh, Kuran’ın 30. cüzüne bir tefsir yazmış, bu çalışmasında bir çok özelliğin yanında konu bütünlüğü üzerinde durmuştur. Aynı metodu Abduh'dan sonra Seyyit Kutup (ö.1966), Emin el-'Hulî, Aişe Abdurrahman, Şevki Dayf, Muhammed Halefüllah Ahmet takip etmiştir.[30] Seyyit Kutup, bu çalışmalarını, " Fi Zilali'l-Kur'an" ve "Meşahidu'l Kıyame fil-Ku'ran" adlı eserlerinde ortaya koymuştur.

            Emin el-'Hulî   ve talebesi    Aişe Abdurrahman, çalışmalarını daha çok üniversitelerde akademik   düzeyde yaptıkları derslerde ve konferanslarda ortaya koymuşlardır. Aişe Abdurrahman, " et-Tefsiru'1-Beyani li'l-Kur'ani'l Kerîm" adlı çalışmasında kısa süreler üzerinde durmuştur. Muhammed Halefüllah'ın da, " Ra'd Süresi" üzerine çalışması bulunmaktadır. Dr. Şevki Dayf ise, Kahire Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde yapmış olduğu çalışmalarla bu metodu sürdürmüş, "Rahman" ve diğer kısa süreler üzerinde çalışmalar yapmıştır.[31]

            Konulu tefsirin İslam ülkelerinde akademik düzeyde ele alınması 1960'lı yıllara rastlamaktadır. Muhammed Yusuf Hicaz, Doktora tezini  1968 yılında "el-Vahdetu'l-Mevdu'iyye fı'1-Kur'ani'l-Kerîm" adı altında bu konuda yapmıştır.

Ezber Üniversitesi Usulü' d-Din Fakültesi Hocalarından, Ahmet Seyyit el-Kumî, Abdulhay Fermavi ve diğer alimlerin gayretleriyle 1978 yılında Konulu Tefsir, ders müfredatı içine alınarak resmi bir nitelik kazanmıştır. Bu konuda değişik çalışmalar halen sürmektedir. [32]

Dipnotlar

27 a.g.e., s. 143

28 Abdüs-Settar, Fethullah Sa'îd, el-Medhal ile't-Tefsiri'l-Mevdui',s. 20, l.B, Kahire 1986, Daru't-Tıbaa ve'n-Neşru'l- İslamiyye.

29 Ebü Abdillah Muhammed b. ebil-Hasen İsmail b. İbrahim b. el- Muğîre, Sahîhil-Buharî, Tefsîru'l-Kur'an, 31/1, İst. 1982, Çağrı.

30 Ahmet Cemal el-'Umrî, Dirasat fi't-Tefsir'il-Mevdü'î Li-Kasasi'1-Kur'an, s. 56. l.B, Kahire, 1986, Mektebetu'l- Hanci.

31 a.g.e, s. 57.

32 a.g.e, s. 57-67.