Fıkıh kitaplarında tilavet secdesi, hadis kitaplarında sücudu’l-Kur'an başlığıyla incelenen tilavet secdesi, ilk defa Mekke'de yapılmaya başlanmıştır.
Buharî'nin bu konuda şöyle bir rivayeti vardır.
İbni Mes'ud şöyle demiştir: "Kendisinde secde bulunan ilk sure “ven-Necmi” süresidir. Nebiyy-i Ekrem (a. s) (Mekke 'de iken ve'n-Necmi suresini okuyup bu sürenin sonunda) secdeye vardı. Beraber olanlar da (Mü'min ve müşrik} hepsi secdeye vardılar. Bir (ihtiyar) herif varmadı ki, oda bir avuç (çakıl veya) toprak al ip alnına götürdü ve "bu kadarı bana yeter" dedi. işte o kimseyi ( kendisi Ümeyye b. Halefdir) sonra Bedir 'de kafir olarak öldürülmüş gördüm.[448] Bu hadisten de anlaşılacağı gibi secdenin sübutiyyeti, Mekke'ye kadar dayanmaktadır.
Tilavet secdesinin bizzat Hz. Peygamber (s.a.v.) ve ashabı tarafından yapıldığım sarahaten anlatan bir çok hadis vardır. Bunların içinde İbni Ömer'in rivayetini buraya alıyoruz.
Abdullah ibni Ömer (r.a)' dan ; "Nebiyy-i Ekrem (a.s) içinde secde ayeti bulunan süreyi bize okuyup secde buyurdu. Biz de ona uyarak secde ederdik. O kadar (kalabalık ve sıkışık bir halde secde ederdik) ki bazılarımız alnını koyacak yer bulamazdı.[449]
Secde ayetlerinden birinde " Onlara ne oluyor ki iman etmiyorlar. Kendilerine Kur'an okunduğunda secde etmiyorlar " [450] buyrularak, Secde - îman ilişkisi Allah-u Teala tarafından tescil edilmiştir.
B- KUR'AN-I KERİM'DE tilavet SECDESİ YERLERİ
Elimizde kullanmakta olduğumuz Mushaflarda 14 yerde secdeye işaret edilmiştir.[451] Mushaf'larda secde emri bulunan ayetlere sayfa kenarında bir sembol ile işaret edilmiştir. Bazı Mushaflarda secde kelimesinin üstü çizilerek işaret edilmiştir.
Tilavet secdesinin adedi hakkında bir takım ihtilaflar mevcuttur. Bu ihtilafları şöyle özetleyebiliriz.
1- 15 adettir, l.si A'raf süresi, sonuncusu Alak süresidir.[452]
2- Hanefilere göre, 14 adettir. Hac 2.secdesi yoktur.
3- Şafiîlere göre 4 adettir. Hac 2. secdesi tespit edilmiş, ancak Sad secdesi düşürülmüştür.
4- Ebü Sevr'in mezhebine göre, 14 adettir. “ven-Necm” secdesi düşürülmüştür.
5- Ata-yı Horasan'a göre 13 adettir. Hacc'ın ikincisi ile, İnşikak'in secdesi düşürülmüştür.
6- Mesrük'a göre, 12 adettir. Hacc'ın ikinci secdesi ile Şad ve İnşikak secdeleri düşürülmüştür.
7. İbni Abbas ve îbn Ömer'den, Haseni Basrî, İbni Müseyyeb, îbn Cebîr, îkrime, Mücahid ve Maliki mezhebine göre, 11 adettir. Necm, İnşikak, Alak, Hac 2. secdesi düşürülmüştür.
Bu konudaki ihtilafın ana sebebi, hadis nakillerindeki ihtilaflara bağlı olarak "Secde emrinden kasıt" tilavet secdesi mi yoksa namaz secdesi mi olmasıdır.[453]
Alak süresinin son kelimesi “Vekterib”dir. “Karube” kökünden emir olan bu kelime, "yaklaş" manasını taşımaktadır.
Emir, bünyesinde, zorluk ve talebi barındıran “İfteale” fîilinden alınmıştır. Mana, Allah 'a yaklaşmak için çalış şeklindedir. [454]
Secde emrinin hemen arkasından "yaklaş" ifadesinin gelmesi gayet yerindedir. Kişi secde ettikçe, ibadet ettikçe Allah’ına yaklaşacaktır.
Nitekim hadiste şöyle buyrulmuştur. Ebü Hüreyre’den rivayet olunduğuna göre," Kişinin Rabbine en yakın olduğu an secdedir. Bundan dolayı duayı çoğaltın. [455]
Bu ayetlerde konular, her ne kadar Resul ile Ebü Cehîl arasında geçiyorsa da sürenin delalet ettiği mana umumidir. Zira kavga "Abd" ile "Tağî" arasında geçmektedir.
Abd: Allah'a çağıran, itaat ve ibadet eden bütün inanmışları içine alır.
Tağî: Namazdan alıkoyan, Allah'a ibadet eden bir kimseyi tehdit eden ve gücüne aldanan her azgın ve zalimi kapsamaktadır.
Sürenin son ayetinde Ebü Cehîl'le ve onun yolunda gidenlerle alay edilmiştir. Bazı yorumculara göre mana; “Vescud” - Ey Muhammedi Sen secdeni yap. Varsın Ebü Cehîl'in öfkesi daha beter kabarsın. “Vakterib” Ey Ebü Cehîl hadi ayağını Muhammed'in boynuna koy (da görelim) "şeklindedir. [456]
Başka bir yorumda ise ayet, “Ey Muhammed, sen namaz kılarak secde et. Ey Ebü Cehil, sen de ateşe yaklaş” şeklinde tefsir edilmiştir.[457]
Dipnotlar
448 Buharî. Tefsiru'l Kur'an, 4/ 1-2.
449 Buharî, Sücüdu'l-Kur'an, Bab.12; Tecrid-i
Sarih, III/362.
450 İnşikak, 84/21.
451 Burada kastımız Türkiye’de okuduğumuz
Mushaflardır. Zira Türkiye dışında (özellikle Arap ülkelerinde basılmakta
olan Mushaflarda) Hac süresinin 2. secdesi (ayet 77) de gösterilmiş ve tatbik
edilmiştir.
452 Bu on beş secde Medenilerin, İmam-ı
Malik'e uyarak kullandıkları tercih edilen görüştür. Tecrid-i Sarih, III/352.
453 Tecrid-i Sarih, III/ 352, 353; Hüseyn Ehl
Ye'îş, Ahkamu's-Sücüdi'l-Kur'an, s. 37, Kahire 1995, Mektebetu't -Turasu'l-
İslamî.
454 İbni Aşur,XXX/453.
455 Ebü Abdirrahman Ahmed b. Şuaybb. Ali b.
Sinan b. Bahri'1-Hurasanî, Süneni'n-Nesaî, e't-Tatbîk, Bab.78; EbüDavüd,
e's-Salat, Hadis no:875.
456 Razî, XVI/ 26.
457 Kurtubî, XX/ 128.
|
|