ÖNSÖZ

İnsanı Alak'tan yaratan alemlerin Rabb'ine hamd olsun. Risalet keremine ilk elden muhatap olan Resul (s.a.v.)'e, al ve ashabına salat ve selam olsun.

Günümüz araştırmalarında yaygın olarak kullanılan metot, ihtisasa yönelik çalışmalardır. Konuların kapsamına göre  yapılan çalışmalar alt kademelerde yoğunlaşmakta ve derinlemesine incelenmektedir.

İnsanlığın evrensel kitabı olan Kuran’ın kapsadığı konular, araştırmacılar tarafından değişik metotlarla incelene gelmiştir. Son çeyrek asırda ön plana çıkan konulu tefsir çalışmalarının önemi, gün geçtikçe artmakta, gelecekte bu tip çalışmalar gerçek mahiyetine ulaşacak gibi gözükmektedir. Bu amaçla konulu tefsir çalışmaları, İlahiyat Fakültelerinde de ders olarak okutulmaktadır.

Süre tefsirleri üzerine yapılan çalışmalar, konulu tefsir çalışmaları içinde bir metot olarak zikredilmektedir. Biz de çalışmamızı, içinde Kuran’ın ilk inen ayetlerini barındıran Alak Süresi hakkında yaptık. Bu süreyi seçmemizin sebebi, sürenin müstesna konumu ve içerdiği konuların zenginliğidir. Sürenin, ilk inen ayetleri barındırması, metafizik alemle ilk bağlantıyı temsil etmesi; insanın yaratılışım, öğrenimin gerekliliğim içermesi ve azgın insan tiplemesin! hedef almaşı, süreye karşı ilgimizi daha da arttırmıştır.

            Çalışmamızda, tefsir ve müfessir hakkında özet olarak bilgi verdik. Zira günümüzde tefsir alanındaki çalışmalar yaygınlaşmış hatta uzman olmayan kimseler bile bu sahada faaliyet göstermeye başlamışlardır.

Tezimizde, özet olarak yeni gelişmekte olan konulu tefsir çalışmalarının tarifine, metoduna ve bu konuda yapılan çalışmalara değindik, insanın yaratılış evrelerinden biri olan alakanın gelişimine. Kur'an ayetleri ışığında bilimsel açıdan yaklaşmaya çalıştık. Ulümu'l Kur'an kitaplarında ilk inen ayet hakkında zikredilen ihtilaflı konulan ele alarak bu konuda neticeye varmaya çalıştık. Sürede insan azgınlığına misal olarak zikredilen Ebü Cehil hakkında kısa bir araştırma yaparak yer yer tahliller yaptık.

            Tez üç bölüm ve sonsözden meydana gelmektedir. Girişte tefsir ve müfessirin olmanın şartları zikredilmiştir.

Birinci bölümde: Tefsir ilminin başlangıcı ve gelişimi, tefsirde konulu tefsir metodu ve örnekleri, konulu tefsir çalışmalarına duyulan ihtiyaç gibi konular yer almaktır.

İkinci bölümde: "Sürenin Kimliği" başlığı altında; nüzul sebebi ve bu konudaki ihtilaflar, Kuran’ın ilk inen ayeti hakkındaki ihtilaflar, sürenin ismi ve bu ismi almasının sebebi, sıralaması, Mekkî ve Medenî tarihi, münasebeti, ayet, kelime, harf adedi ve fasılaları, fazîleti gibi konulan işledik.

Üçüncü bölümde ise: Sürenin tefsirine ağırlık verdik. Bu bölümde klasik tefsir kitaplarının yanında güncel bilimsel kitaplardan da istifade ettik. 

            Araştırma teknikleri metodu açısından, istifade ettiğimiz kaynaklardan ilk geçtiği yerlerde yazar ve eser isimleri tam olarak verilmiş, eserin basım yılı ve tarihi belirtilmiş, diğer yerlerde ise yalnız eser ismi veya yalnız yazar ismi ya da her ikisi birlikte verilmiştir. Bir müellifin sadece bir eserinden istifade edilmiş ise, şöhretine göre sadece yazar veya eser adı zikredilmiştir. Kaynaklar, bibliyografya listesinde tam olarak verilmiş,  harf sıralamasında harf-i tarif zikredilmemiştir. Arap dilinde birleşik haldeki isim ve lakapların cüzleri ayrı değil, bitişik yazılmıştır. Abdurrahman, Abdülhay gibi. Mürekkep kelimeler, vaslı gerektiren yerlerde i'raba uygun okunuşlarla gösterilmiştir, e't- Tefsîru'l- Beyanî, e'l-Fethu'l-Mübîn gibi.

            Yüksek Lisans aşamasında bilgi ve tecrübelerinden yararlandığım hocalarıma teşekkür ederim. Özellikle tezimizin hazırlanma aşamasında değerli fikirlerinden ve yönlendirmelerinden istifade ettiğim danışmanım Prof. Dr. Sedrettin Gümüş'e, en derin saygılarımı ve teşekkürlerimi sunmayı bir borç bilirim.

Mecit KARAKIŞ İstanbul-1998